De geschiedenis van Grand Theft Auto

Geplaatst op: 11 feb 2008

De Bad Boy van Videogames maakt binnenkort zijn comeback. Maar wat ging er vooraf aan deze revolutionaire nieuw titel?

De Grand Theft Auto serie begon redelijk nederig. Het eerste deel speelde je in vogelperspectief. Er was nog geen sprake van een realistische stad in 3D. Wel aanwezig: vele, vele missies en een imago waar de fatsoensrakkers graag op sprongen. Want in deze game speelde je (schok!) een boef!

De setting van Grand Theft Auto was er één uit de gangsterfilms. Je werkte als freelancer voor diverse bendes die jou opdrachten gaven via de vele rinkelende telefooncellen in de stad. Je kon iedere auto pakken die rondreed, en de verkeersregels waren meer een soort richtlijn die er om vroeg om gebroken te worden. GTA was een groot commercieel succes, al lag dat niet helemaal aan het spel zelf. De media doken er op, vooral om afschuw uit te spreken over de verwerpelijke afwezigheid van moraal. Voor de echte gamers was er wat anders mis. Het spel was behoorlijk lastig om te spelen. De besturing van de auto’s vroeg nogal wat oefening, vooral om dat de zichtlijnen behoorlijk beperkt waren. Echt met vol gas door de straten crossen was er niet bij, tenzij je graag iedere vijf seconden tegen een gebouw wilde knallen. Verder waren de missies nogal eentonig en de grafische stijl niet echt geweldig.

Dit weerhield de uitgever er niet van om een uitbreiding uit te brengen die zich in Londen afspeelde, en een ‘vervolg’, GTA2, dat eigenlijk ook niet meer was dan een uitbreiding van de eerdere game. Het perspectief bleef hoog in de lucht en de missies werden er niet gevarieerder op.

En toen was er opeens deel 3. Het spel was een verrassing voor vriend en vijand. Deze voor de PS2 ontworpen game bracht letterlijk een heel andere visie tot leven. Eén in volledige 3D, in een wereld zo groot en open als gamers nog nooit eerder zagen.

Met dit nieuwe perspectief bleken de meeste problemen van GTA 1 en 2 opeens opgelost. De besturing (vooral in de auto) was in één klap geweldig. En het was opeens ook interessant om te voet de stad te verkennen. De speler kon hier talloze beloningen verdienen, door eenvoudig weg in alle hoeken en steegjes te gluren, op zoek naar bonus wapens, missies en geheime pakjes. Het was te zien dat de ontwerpers goed hadden gekeken naar spellen als Legend of Zelda en Mario 64. Uiteraard met een saus van gangsters er over, maar toch zijn veel van de avontuurlijke elementen terug te voeren op die klassiekers van Myamoto-san.

Uiteraard zorgde de game voor grote ophef. Want (schok!) je speelde een boef! En niet alleen dat: je kon iedereen die je zag omver knallen, er overheen rijden. Verkeersregels waren nu helemaal optioneel, en een groot deel van de lol bestond uit simpelweg ravages aanrichten en de politie zo lang mogelijk ontwijken.

Nog schokkender voor het moraliserende publiek: je kon prostituees oppikken in je auto om je ‘levensenergie’ op te krikken. En als je echt in een slechte bui was kon je het arme meisje vervolgens nog beroven ook. Voor veel media was dit het bewijs dat spellen alleen maar een slechte invloed waren. Er was tenslotte helemaal geen ‘good guy’ te bespeuren. Dat dit juist deel van de lol was: het uitspelen van fantasieen die je nóóit in werkelijkheid zou uitleven, ontging de critici. En gek genoeg was er niemand die bezwaar maakte tegen het onverantwoordelijke rijgedrag in het spel. Terwijl er toch veel meer mensen zijn met een auto dan met een uzzi.

Hoewel GTA3 een revolutionair spel was, was er nog wel het een en ander op aan te merken. Vechten was een oefening in frustratie. Richten op tegenstanders was meer geluk dan wijsheid en de missies waren soms haren uittrekkend moeilijk. Toch weerhielden deze, relatief kleine, bezwaren niemand er van om veel plezier te beleven aan de vrijheid in Liberty City. Wat was er leuker dan rondtoeren in virtueel New York, met de hilarische in-game radio aan? Weinig.

Een vervolg op GTA3 kwam er natuurlijk ook. Hoewel, vervolg? GTA Vice City was in feite een uitbreiding op GTA3, net als Londen dat was op GTA 1. Niet dat dit gaf. De sfeer van dit spel werd al perfect neergezet met het opstarten: het scherm van een commodore 64. Welkom in de jaren tachtig. VC was eigenlijk niets minder dan de Miami Vice game die nooit is gemaakt. Met de vreselijke jaren 80 mode en nog vreselijker (en daardoor geweldige) soundtrack waande je je weer helemaal in het tijdperk van Reagan. Qua spel bleken kleine verbeteringen best heel wat op te leveren. Missies waren gevarrieerder, en met meer voertuigen (motoren!) was het spel een waardig opvolger.

Na Vice City was het lange tijd stil, en wachtte menig gamer op het échte GTA4. Nou, deze zou nog even op zich laten wachten. Tot die tijd moesten gamers over de hele wereld het doen met nog een ‘uitbreiding’. Want GTA San Andreas was ook níet GTA4. Wat het wel was? Groter, uitgebreider en imposanter dan welke andere ‘open wereld game’ ooit. In plaats van een enkele stad kon de speler nu de hele stáát San Andreas verkennen. Drie steden, platteland en alles wat er tussen (en boven!) zat, was bereikbaar. De schaal van de game begon die van rollenspellen als Morrowind te overschaduwen. Nieuw was ook de invloed die gedrag had op het uiterlijk van de speler. Behalve dat je kostuums kon aanschaffen en je haar kon laten knippen, kon je ook naar de sportschool om wat spieren te kweken. Of een vetzak worden door alle dagen pizza te eten.

Hoewel de enorme wereld indrukwekkend was, bleek toch dat de grenzen van de hardware (vooral op de PS2) wel bereikt waren. Want hoe graag fans het anders wilden zien, San Andreas was geen mooi spel. Opeens bleek hoe blokkerig de spelfiguren waren, en hoe veel moeite de PS2 had met het bijhouden van al die uitgestrekte vergezichten. Nee, het was duidelijk dat de GTA serie zijn grenzen op de spelcomputer wel had bereikt. Sommige gamers knapten af op het spel omdat het tegelijk een overdosis GTA bevatte. Zoals een recensent het toen samenvatte: dit is de laatste GTA die we ooit nodig hebben.

Inmiddels staat GTA 4 dan eindelijk voor de deur. Een nieuwe richting, zegt maker Rockstar. Want het spel gaat weer terug naar zijn basis. In een ‘opnieuw verwezenlijkt’ Liberty City is alles opeens een stuk realistischer vormgegeven. De preview filmpjes tonen dat de nieuwe hardware (PS3 en 360) een hele nieuwe vorm van vrijheid toestaan. Wordt GTA 4 net zo’n mijlpaal als eerdere delen? We zullen zien…